Dużo działo się w dłoniach, ale jeszcze więcej w emocjach.

Jak przebiegały zajęcia?

Na początku dzieci zobaczyły zamrożone bryły lodu na aluminiowych tackach. W środku były uwięzione pingwiny i inne zwierzęta polarne. Sam widok wzbudził ogromną ciekawość.

Najpierw dzieci badały lód:
dotykały, przesuwały dłonie po zimnej powierzchni, obserwowały przezroczystość i pęcherzyki powietrza.

Potem rozpoczęło się malowanie lodu. Dzieci używały wody z barwnikami i farb, tworząc kolorowe wzory przypominające witraże. Kolory rozpływały się po śliskiej powierzchni, podkreślając pęknięcia i strukturę lodu.

Gdy lód zaczął topnieć, dzieci przeszły do akcji ratunkowej – łamały go rękami, stukały, rozgarniały kawałki i wydobywały zwierzątka. Było dużo emocji, napięcia i radości z „uratowania” każdego pingwina.

Kolejnym etapem była budowa schronienia. Z kostek cukru malowanych kolorową wodą dzieci konstruowały igloo. Układały, dopasowywały, sprawdzały stabilność budowli.

Na zakończenie nastąpiło wyciszenie – masażyki dla rodziców piłeczkami z kolcami. Po intensywnych bodźcach dotykowych dzieci mogły przejść do spokojnego, rytmicznego ruchu i bliskości.

Co robiły dzieci?

• dotykały i badały lód
• malowały kolorową wodą po lodzie
• łamały i kruszyły bryły lodu
• wydobywały zamrożone figurki
• budowały igloo z kostek cukru
• wykonywały masaż relaksacyjny

Czego doświadczały?

Ekstremalnych doznań dotykowych
Zimno, mokro, ślisko, twardo.

Siły i sprawczości
Rozbijanie lodu i ratowanie zwierząt.

Koordynacji wzrokowo–ruchowej
Budowanie konstrukcji z małych elementów.

Regulacji emocjonalnej
Przejście od intensywnej zabawy do masażu.

Materiały

• plastikowe figurki zwierząt polarnych
• woda
• aluminiowe tacki
• barwniki spożywcze lub rozwodnione farby
• pędzle lub pipety
• kostki cukru
• małe pojemniki z kolorową wodą
• piłeczki sensoryczne z kolcami
• ręczniki i cerata ochronna

Jak przygotować lodowe bryły?

1. Ułóż figurki na tackach.
2. Zalej wodą tak, by były przykryte.
3. Wstaw do zamrażarki na kilka godzin (najlepiej na noc).

Jak zrobić kolorową wodę?

• Do kubeczków z wodą dodaj kilka kropli barwnika spożywczego
  lub odrobinę rozwodnionej farby plakatowej.

Pro tipy z zajęć

Wyjmij lód chwilę przed zajęciami.
Lekko topniejący łatwiej się kruszy.

Daj dzieciom czas na samo badanie lodu.
Nie przyspieszaj „ratowania”.

Kolor na lodzie pięknie podkreśla pęknięcia.
To dodatkowa stymulacja wzrokowa.

Igloo nie musi być idealne.
Liczy się próba budowania.

Masaż na koniec pomaga wyciszyć układ nerwowy.

Na zakończenie

To była prawdziwa arktyczna przygoda. Dzieci mogły doświadczyć siły natury, poczuć zimno lodu i radość z pomagania, a potem wrócić do spokoju poprzez dotyk i bliskość.

Zadanie „Siła wsparcia” dofinansowane z budżetu Województwa Podkarpackiego – Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Rzeszowie.

Artykuł Poszukiwanie pingwinów lodowa misja ratunkowa i arktyczne budowle pochodzi z serwisu Fundacja "Mały Wielki Krok".

To bezpłatny poradnik ze scenariuszami zajęć sensorycznych, który powstał z doświadczenia pracy z dziećmi o zróżnicowanych potrzebach rozwojowych oraz z głębokiego szacunku do dziecięcej ciekawości, samodzielności i tempa rozwoju. 

Dlaczego warto po nią sięgnąć?

Bo ta broszura przypomina o czymś, o czym w natłoku obowiązków łatwo zapomnieć:
w rozwoju dziecka najważniejszy jest proces, nie efekt końcowy. 

Znajdziesz w niej propozycje zabaw i aktywności, które:

• wspierają integrację sensoryczną
• rozwijają motorykę małą i dużą
• pomagają w regulacji emocji i napięcia
• budują sprawczość i decyzyjność dziecka
• uczą poprzez doświadczanie wszystkimi zmysłami 

I co ważne — nie wymagają drogich pomocy. Wystarczą produkty, które często już mamy pod ręką: mąka, ryż, makaron, woda, nasiona chia, masa solna czy nawet… pieczona dynia. 

Gotowe inspiracje, które możesz od razu przenieść na swoje zajęcia

W broszurze znajdziesz konkretne opisy aktywności, m.in.:

 Sensoryczną zabawę z makaronem inspirowaną książką „Bardzo głodna gąsienica” – pełną przesypywania, ugniatania i tworzenia własnych historii.
 Tworzenie kwiatów z masy solnej z dodatkiem naturalnych elementów, które wzmacnia dłonie i wycisza układ nerwowy.
 Ciecz nienewtonowską w świecie pszczół – idealną do eksperymentowania z konsystencją i siłą nacisku.
 Zabawy z kolorowym ryżem i emocjami inspirowane książką „Kolorowy potwór”.
 Dyniowe masy sensoryczne bez przepisu – gdzie dziecko samo decyduje o proporcjach.
 „Żabie bagno” z nasion chia – oswajające śliskie, mokre i trudne faktury. 

Każda propozycja jest opisana w duchu:
mniej instrukcji – więcej uważności na dziecko. Zamiast „zrób tak”, dostajemy zachętę do obserwowania, podążania za potrzebami dziecka i pozwalania mu decydować. 

To coś więcej niż scenariusze zajęć

Ta publikacja wspiera nie tylko rozwój dzieci, ale też… dorosłych. Pomaga zmienić perspektywę z:
„ma być ładnie i według planu”
na
„ma być prawdziwie, rozwojowo i w relacji”.

Autorka wielokrotnie podkreśla, by nie poprawiać dziecka, nie poganiać i nie odbierać mu decyzyjności, bo właśnie w swobodnym eksperymentowaniu zachodzi najwięcej procesów rozwojowych. 

To ogromnie cenne zwłaszcza w pracy z dziećmi, które:

• mają trudności sensoryczne
• potrzebują wsparcia w regulacji emocji
• szybciej się zniechęcają
• potrzebują więcej ruchu i doświadczeń, a mniej stolika i kart pracy

Dla kogo jest ta broszura?

Dla:
nauczycieli wychowania przedszkolnego i wczesnoszkolnego
terapeutów i specjalistów pracujących z dziećmi
rodziców, którzy chcą mądrze bawić się z dzieckiem w domu
placówek, które chcą wprowadzać więcej działań sensorycznych i swobodnej eksploracji

To gotowa baza inspiracji na zajęcia indywidualne i grupowe — takie, które naprawdę wspierają układ nerwowy dziecka, a nie tylko „zapełniają czas”. 

Pobierz i korzystaj w swojej pracy

Broszura „Małe ręce – wielkie doświadczenia” jest publikacją bezpłatną i została stworzona po to, by jak najwięcej dzieci mogło korzystać z wartościowych, rozwojowych doświadczeń sensorycznych. 

Pobierz ją, wydrukuj wybrane strony, wracaj do niej przed planowaniem zajęć. Traktuj scenariusze jako inspirację — i śmiało modyfikuj je pod potrzeby swoich dzieci.

Bo czasem naprawdę wystarczy mąka, woda… i zgoda na bałagan, żeby wydarzyło się coś bardzo ważnego w rozwoju małego człowieka.

Zadanie „Siła wsparcia” dofinansowane z budżetu Województwa Podkarpackiego – Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Rzeszowie.

Artykuł Małe ręce – wielkie doświadczenia. Pobierz bezpłatną broszurę z gotowymi inspiracjami na zajęcia sensoryczne pochodzi z serwisu Fundacja "Mały Wielki Krok".

Rodzeństwo bardzo uważnie obserwuje to, co dzieje się w domu – nawet wtedy, gdy niewiele mówi.

W rodzinach, w których jedno z dzieci ma niepełnosprawność lub chorobę przewlekłą, codzienność często podporządkowana jest terapiom, wizytom u specjalistów i bieżącym trudnościom. W tym natłoku spraw zdrowe rodzeństwo bywa ciche, wycofane i „bezproblemowe”. To jednak nie oznacza, że nie przeżywa.

Dzieci potrafią wyciągać własne wnioski z napięć obecnych w domu. Często obarczają się odpowiedzialnością za trudne emocje dorosłych albo tłumią swoje potrzeby, by – jak same mówią – „nie dokładać rodzicom zmartwień”. Jednocześnie wiele z nich rozwija wyjątkową empatię, wrażliwość społeczną i dojrzałość emocjonalną. To pokazuje, że dorastanie u boku brata lub siostry z niepełnosprawnością nie jest wyłącznie obciążeniem. Może być także źródłem siły, pod warunkiem że dziecko nie zostaje z tym doświadczeniem samo.

Widzieć dziecko – naprawdę

Nie chodzi o wielkie gesty. Chodzi o codzienne sygnały: „Widzę cię. Jesteś ważny.”

Ogromne znaczenie ma zwykła, codzienna uwaga. Krótka rozmowa przed snem, wspólne wyjście tylko z jednym dzieckiem, zainteresowanie jego szkołą, kolegami czy pasjami – to właśnie te drobne momenty budują poczucie bezpieczeństwa i przynależności.

Dzieci potrzebują także jasnych, dostosowanych do wieku wyjaśnień dotyczących niepełnosprawności brata lub siostry. Brak informacji rodzi lęk i domysły, które bywają bardziej przerażające niż rzeczywistość. Kiedy dziecko rozumie, z czego wynikają trudne zachowania czy większa ilość uwagi poświęcanej rodzeństwu, łatwiej mu poradzić sobie z zazdrością, smutkiem czy frustracją.

Przestrzeń tylko dla siebie

Zdrowe rodzeństwo też potrzebuje własnego świata – niezależnego od choroby czy terapii.

Równie ważne jest zapewnienie dzieciom przestrzeni poza domową sytuacją niepełnosprawności. Kontakty z rówieśnikami, zajęcia dodatkowe, sport, muzyka czy inne pasje pomagają budować tożsamość niezależną od roli „tego zdrowego” albo „pomocnika”.

Badania pokazują, że rodzeństwo dzieci z niepełnosprawnościami często potrzebuje również wsparcia emocjonalnego spoza rodziny. Rozmowa z psychologiem, pedagogiem szkolnym czy udział w grupach wsparcia dla rodzeństwa przynosi ulgę i poczucie normalności. Spotkanie z innymi dziećmi w podobnej sytuacji daje jasny sygnał: to, co czujesz, jest zrozumiałe i nie jesteś w tym sam.

Wystarczająco dobre rodzicielstwo

Nie trzeba być idealnym rodzicem, by dobrze wspierać wszystkie dzieci.

Najważniejsze jest uważne słuchanie, gotowość do rozmowy i reagowanie wtedy, gdy coś zaczyna niepokoić. Zauważenie potrzeb zdrowego dziecka nie oznacza odbierania czegokolwiek temu z niepełnosprawnością. Wręcz przeciwnie – wzmacnia całą rodzinę.

Gdy każde dziecko ma w domu swoje miejsce, swoją historię i przestrzeń na wszystkie emocje – także te trudne i niewygodne – relacje rodzinne mogą opierać się na bliskości, a nie na poczuciu poświęcenia czy rywalizacji o uwagę.

Silna rodzina to taka, w której każde dziecko czuje się widziane.

 Polskie poradniki i artykuły

 „Poradnik – Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dzieci i Wsparcie Rodziny” (PDF)

To oficjalny poradnik dostępny online, który omawia sytuację rodzeństwa w rodzinie, ich emocje i sposoby wspierania ich obok opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością. Można go pobrać i czytać bezpłatnie. 
 https://edukacjawzasiegureki.men.gov.pl/wp-content/uploads/2024/05/Poradnik-Wczesne-Wspomaganie-Rozwoju-Dzieci-i-Wsparcia-Rodziny.pdf

 Artykuł „Być bratem/siostrą osoby z niepełnosprawnością” (TerapiaSpecjalna.pl)

Dłuższy tekst ekspercki omawiający codzienne doświadczenia rodzeństwa, ich emocje i propozycje wsparcia z perspektywy pedagogicznej i psychologicznej. 
 https://terapiaspecjalna.pl/artykul/byc-bratem-siostra-osoby-z-niepelnosprawnoscia

 „Ja też tutaj jestem! Rodzeństwo dziecka z niepełnosprawnością” (ePedagogika.pl)

Artykuł opisujący, jak wygląda sytuacja rodzeństwa i jakie wyzwania może napotkać. Można go znaleźć online, choć część treści może być ograniczona wymogiem logowania. 
 https://epedagogika.pl/wczesne-wspomaganie-rozwoju/ja-tez-tutaj-jestem-rodzenstwo-dziecka-z-niepelnosprawnoscia-1451.html

 Książka/poradnik „Rodzeństwo osób z niepełnosprawnością” (Stowarzyszenie „Bardziej kochani”)

Choć to publikacja płatna, jest to specjalistyczny poradnik dedykowany właśnie temu tematowi, z praktycznymi wskazówkami i przykładami sytuacji rodzinnych. 
 Szukaj w księgarniach internetowych (np. wpisując tytuł w wyszukiwarce książek).

 Zasoby i poradniki w języku angielskim (dostępne online)

Uwaga: poniższe zasoby są po angielsku, ale są bezpłatne i mają dużo praktycznych porad oraz materiały do pobrania.

 Sibling Support Project – publikacje o rodzeństwie osób z niepełnosprawnościami

Strona zawiera listę książek, artykułów i materiałów dotyczących tego, jak wspierać rodzeństwo – zarówno z perspektywy rodzica, jak i samego rodzeństwa. 
 https://siblingsupport.org/publications

 Sibs – informacje dla rodzeństwa i rodziców

Brytyjska organizacja prowadzi sekcje z poradami, materiałami edukacyjnymi i wsparciem dla dzieci i młodzieży, które mają rodzeństwo z niepełnosprawnością. 
 https://www.sibs.org.uk/about-sibs/sibs-services

 SiblingResources.org – moduły i PDF-y do samodzielnej nauki

Portal oferuje materiały do pobrania, takie jak „Sibling Needs Across the Life Course” (potrzeby rodzeństwa w różnych etapach życia) oraz inne zasoby edukacyjne. 
 https://www.siblingresources.org/course/sibling

SFINANSOWANO ZE ŚRODKÓW NARODOWEGO INSTYTUTU WOLNOŚCI – CENTRUM ROZWOJU SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO W RAMACH PROGRAMU NOWEFIO.

Artykuł Rodzeństwo dzieci z niepełnosprawnościami, Jak je zauważyć, zrozumieć i wspierać pochodzi z serwisu Fundacja "Mały Wielki Krok".

Na początek dzieci zamieniły się w małych cukierników. Na stołach pojawiły się pierniczki oraz jadalne farby, a każda praca była inna – kolorowa, bogato zdobiona i absolutnie wyjątkowa. Dzieci malowały palcami i pędzelkami, próbowały kolorów, mieszały barwy i… oczywiście podjadały. Było dużo skupienia, ale jeszcze więcej frajdy.

Kolejnym etapem były choinki z filcu. Dzieci wycinały, dopasowywały elementy, ozdabiały swoje drzewka i tworzyły małe, miękkie dekoracje. To była spokojniejsza część zajęć – idealna na ćwiczenie precyzji, cierpliwości i kreatywności.

A kiedy wydawało się, że to już koniec atrakcji…
 pojawił się Mikołaj!
Były emocje, uśmiechy, zdziwienie i ogromna radość. Dzieci mogły przywitać się z Mikołajem, zrobić pamiątkowe zdjęcie i poczuć prawdziwą magię świąt.

To był piękny, ciepły czas – pełen zapachu pierników, miękkiego filcu, twórczego działania i dziecięcej radości. Dziękujemy wszystkim za obecność i wspólne tworzenie tej wyjątkowej, mikołajkowej atmosfery

Zadanie „Siła wsparcia” dofinansowane z budżetu Województwa Podkarpackiego – Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Rzeszowie.

Artykuł Mikołajkowe warsztaty pełne magii – 03.12.2025 pochodzi z serwisu Fundacja "Mały Wielki Krok".

Projekt „Wsparcie na starcie” pokazał nam, jak ogromna jest potrzeba realnego, specjalistycznego wsparcia dla najmłodszych dzieci i ich rodzin. W trakcie działań projektowych przeprowadziliśmy liczne konsultacje fizjoterapeutyczne, logopedyczne i z zakresu integracji sensorycznej. Każde spotkanie, każda rozmowa z rodzicem i każdy przypadek dziecka potwierdzał, że system edukacji i opieki wczesnorozwojowej wciąż nie zapewnia wystarczających możliwości diagnozy i terapii.

W wielu placówkach edukacyjnych brakuje specjalistów, a jeśli są – czas, jaki mogą poświęcić każdemu dziecku, jest mocno ograniczony. Rodzice opowiadają o długich kolejkach, braku dostępu do poradni, braku informacji o tym, gdzie szukać pomocy. Coraz częściej sami próbują zdobywać wiedzę, szukają rozwiązań, pytają nauczycieli, terapeutów, innych rodziców. Widać wyraźnie, że opiekunowie chcą wspierać rozwój swoich dzieci, ale często nie wiedzą, od czego zacząć. To właśnie dlatego tak wiele rodzin zgłaszało się do naszego projektu – bo potrzebują miejsca, gdzie zostaną wysłuchani, gdzie ktoś poświęci im czas, przyjrzy się dziecku i wskaże dalszą drogę.

Projekt pokazał także coś bardzo ważnego: małe społeczności mają ogromną siłę, jeśli dostaną odpowiednie narzędzia i wsparcie. W naszym regionie brakuje dostępnych, lokalnych punktów terapeutycznych, gdzie rodziny mogłyby regularnie korzystać z konsultacji, zajęć czy warsztatów wspierających rozwój dzieci. Widzimy, że takie miejsce jest nie tylko potrzebą – jest wręcz koniecznością. Dzieci, które otrzymają pomoc na czas, mają większą szansę na zdrowy rozwój, łatwiejszy start w edukacji i lepsze funkcjonowanie społeczne.

Cele na przyszłość dla Fundacji

W oparciu o wnioski z projektu planujemy:

1. Utworzenie stałego lokalnego punktu wsparcia terapeutycznego

Miejsca, w którym dzieci mogłyby korzystać z pomocy logopedy, fizjoterapeuty, terapeuty SI czy psychologa – bez długiego oczekiwania, blisko domu.

2. Organizację cyklicznych konsultacji i zajęć rozwojowych

Tak, aby wsparcie było dostępne nie tylko okazjonalnie, ale regularnie.

3. Prowadzenie warsztatów i szkoleń dla rodziców oraz nauczycieli

Bo im większa wiedza dorosłych, tym większe wsparcie dla dzieci.

4. Kontynuację i rozszerzanie projektów społecznych

Współpraca z gminami, przedszkolami, organizacjami lokalnymi – aby budować system wsparcia dostępny dla wszystkich.

5. Budowanie świadomości na temat wczesnego wspomagania rozwoju

W formie kampanii informacyjnych, webinarów, artykułów i materiałów edukacyjnych.

Projekt „Wsparcie na starcie” był dopiero pierwszym krokiem. Teraz wiemy, jak bardzo potrzebne są takie działania – i chcemy je kontynuować. Chcemy, by każde dziecko, niezależnie od miejsca zamieszkania, mogło otrzymać pomoc odpowiednio wcześnie.

PODZIĘKOWANIA DLA NIW–CRSO

W imieniu Fundacji składamy serdeczne podziękowania dla Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego za organizację konkursu „Moc Małych Społeczności”, dzięki któremu mogliśmy zrealizować projekt „Wsparcie na starcie”.

Dzięki temu programowi otrzymaliśmy szansę, by dotrzeć do rodzin, które od dawna potrzebowały specjalistycznego wsparcia. Projekt umożliwił przeprowadzenie konsultacji logopedycznych, fizjoterapeutycznych i integracji sensorycznej, które pokazują, jak ogromne potrzeby rozwojowe mają najmłodsze dzieci w naszej społeczności. Rodzice zyskali wiedzę, wskazówki, a przede wszystkim – poczucie, że nie są sami.

Konkurs „Moc Małych Społeczności” udowadnia, że nawet niewielkie działania realizowane lokalnie mogą mieć ogromny wpływ na życie mieszkańców. Bez tej inicjatywy wiele rodzin nie miałoby możliwości skorzystania z tak wartościowego wsparcia.

Dziękujemy za zaufanie, za dostrzeżenie ważności działań na rzecz rozwoju dzieci oraz za to, że NIW–CRSO daje organizacjom takim jak nasza narzędzia, aby realnie zmieniać świat małych społeczności na lepszy.

Artykuł PODSUMOWANIE PROJEKTU „Wsparcie na starcie” pochodzi z serwisu Fundacja "Mały Wielki Krok".

Podczas konsultacji w projekcie Wsparcie na starcie regularnie spotykamy się z rodzicami, którzy chcą jak najlepiej wspierać swoje dzieci, ale często mierzą się z różnymi opiniami przekazywanymi przez rodzinę, znajomych czy Internet. Wokół rozwoju dziecka krąży wiele mitów — powtarzanych z dobrych chęci, lecz niestety prowadzących do opóźnionej diagnozy lub niepotrzebnego stresu.
Dlatego przygotowaliśmy zestawienie przekonań, które najczęściej pojawiają się podczas naszych spotkań, oraz wyjaśnienie, jak wygląda rzeczywistość z perspektywy specjalistów.

Mit 1: „Z tego wyrośnie!”

Ten mit słyszymy zdecydowanie najczęściej. Dotyczy wszystkiego: asymetrii, chodzenia na palcach, opóźnień mowy, trudności z równowagą czy zachowań sensorycznych.
Oczywiście — dzieci rozwijają się w różnym tempie i niektóre „niedoskonałości” z czasem faktycznie się wyrównują. Problem polega na tym, że rodzic nie jest w stanie przewidzieć, które objawy miną, a które są sygnałem poważniejszych trudności.

Wczesna interwencja działa jak profilaktyka — zamiast czekać, aż problem urośnie, można reagować od razu i wspierać dziecko bez stresu, pośpiechu i wyrzutów sumienia.

Mit 2: „Chłopcy mówią później, to normalne.”

Współczesne badania są jednoznaczne: różnice między rozwojem mowy chłopców i dziewczynek są minimalne i nie usprawiedliwiają opóźnień.
Jeśli 2–3-letni chłopiec prawie nie mówi, nie łączy słów, nie naśladuje dźwięków lub nie wykazuje chęci komunikowania się, to nie „cecha chłopięca”, ale wyraźny sygnał do konsultacji.

Takie przekonanie bywa krzywdzące — opóźnienie mowy może oznaczać trudności sensoryczne, słabe napięcie aparatu mowy, problemy z funkcjami prymarnymi, a nawet niedosłuch. Im szybciej to sprawdzimy, tym lepiej dla dziecka.

Mit 3: „Jak dziecko nie raczkowało, to nic się nie stało.”

Raczkowanie to jeden z najważniejszych etapów rozwoju — nie tylko „forma przemieszczania się”, ale ogromny trening dla mózgu:

• łączy pracę obu półkul,
• rozwija koordynację,
• poprawia napięcie mięśniowe,
• przygotowuje do nauki pisania i czytania,
• wspiera późniejszą koncentrację.

Brak czworakowania nie zawsze musi oznaczać trudności, ale warto sprawdzić, dlaczego dziecko ten etap ominęło. Może być to związane np. z obniżonym napięciem mięśniowym lub słabą stabilizacją — a im szybciej zostanie to zauważone, tym łatwiej nadrobić zaległości.

Mit 4: „On jest leniwy, dlatego nie ćwiczy.”

Dzieci nie są leniwe — dzieci sygnalizują w ten sposób trudność.
Jeśli maluch unika aktywności ruchowych, szybko się męczy, przewraca lub woli statyczne zabawy, najczęściej stoi za tym:

• problem z napięciem mięśniowym,
• słaba stabilizacja,
• trudności z równowagą,
• zaburzenia integracji sensorycznej,
• niezdiagnozowane wady postawy.

Nazywanie tego „lenistwem” sprawia, że dziecko zaczyna myśleć o sobie w negatywny sposób. A prawda jest taka, że potrzebuje nie presji, lecz wsparcia — najlepiej fizjoterapeuty lub terapeuty SI.

Mit 5: „To tylko grymaszenie, nie zaburzenia sensoryczne.”

„On nie lubi mycia głowy, bo jest uparty”,
„Ona nie chce nowych ubrań, bo grymasi”.

Te sytuacje rzeczywiście mogą wydawać się zwykłymi „fochami”, ale bardzo często kryją się za nimi realne trudności sensoryczne.

Dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego mogą:

• odczuwać dotyk jako bolesny,
• rejestrować dźwięki dużo silniej niż inni,
• nie tolerować metek, szwów i faktur,
• unikać lub przeciwnie — intensywnie poszukiwać ruchu,
• mieć trudności z równowagą i koordynacją.

To nie „charakterek”, lecz sygnał, że układ nerwowy pracuje inaczej i wymaga wsparcia.

Dlaczego warto rozprawiać się z mitami?

Bo mity powodują, że rodzice czekają zbyt długo. Słyszą: „poczekaj”, „nie panikuj”, „to normalne”, a czas, który można by wykorzystać na wsparcie rozwoju dziecka, mija bezpowrotnie.

Tymczasem wczesna diagnoza nie oznacza „stygmatyzowania”, tylko:

• uspokojenie rodzica,
• jasne wskazówki,
• plan działań dopasowany do dziecka,
• większą szansę na wyrównanie trudności.

Najważniejsze jest to, by rodzic zaufał swojej intuicji — bo to właśnie ona najczęściej podpowiada, że „coś jest nie tak”.

Artykuł Najczęstsze mity rodzicielskie, z którymi rozprawiamy się podczas konsultacji pochodzi z serwisu Fundacja "Mały Wielki Krok".

Jak rozpoznać pierwsze sygnały, które często obserwujemy podczas konsultacji SI?

Integracja sensoryczna (SI) to proces, dzięki któremu mózg dziecka odbiera bodźce ze wszystkich zmysłów – wzroku, słuchu, dotyku, równowagi, ruchu, smaku i zapachu – a następnie je porządkuje i pozwala adekwatnie reagować na sytuacje w codziennym życiu.
Kiedy ten proces działa prawidłowo, dziecko potrafi skupić uwagę, bawić się, uczyć, eksplorować otoczenie i regulować swoje emocje.

Jednak jeśli którykolwiek z systemów sensorycznych funkcjonuje inaczej, mogą pojawiać się trudności, które rodzice często interpretują jako „niegrzeczne zachowanie”, nadpobudliwość, niechęć do współpracy lub problemy emocjonalne. Tymczasem bardzo często ich źródło jest czysto sensoryczne.

Najczęstsze sygnały, które obserwujemy podczas konsultacji SI

Podczas konsultacji w ramach projektu Wsparcie na starcie terapeuci regularnie zauważają powtarzające się wzorce trudności. Poniżej znajdują się te najczęstsze.

1. Nadwrażliwość na dźwięki, zapachy, dotyk

Dziecko może reagować przesadnie silnie na bodźce, które dla większości są obojętne, np.:

• zasłanianie uszu przy codziennych dźwiękach (odkurzacz, blender),
• unikanie zapachów (kuchni, kosmetyków),
• niechęć do mycia rąk, kremowania, przytulania.

2. Unikanie czynności pielęgnacyjnych

To jeden z najbardziej typowych objawów:

• protest przy myciu głowy,
• płacz podczas obcinania paznokci,
• niechęć do mycia twarzy, czesania.

Często rodzice zastanawiają się, czy to „fochy”, jednak powód jest sensoryczny – te bodźce są dla dziecka po prostu zbyt intensywne lub „nie do zniesienia”.

3. Poszukiwanie mocnego docisku, ucisku, aktywności siłowych

Niektóre dzieci wręcz potrzebują większej dawki intensywnych bodźców, aby ich układ nerwowy czuł się bezpiecznie.
Przejawia się to jako:

• mocne przytulanie,
• wciskanie się pod poduszki, koce,
• ulubione zabawy: siłowanie, skakanie, przewalanie się, uderzanie.

4. Ciągła potrzeba ruchu – tzw. „dzieci wulkaniki”

• nie usiedzą przy stole,
• ciągle się kręcą, wspinają, podskakują,
• mają problem, żeby ukończyć zadanie na siedząco.

To nie brak dyscypliny – ich układ przedsionkowy (odpowiedzialny za równowagę i ruch) domaga się stymulacji.

5. Problemy z równowagą i koordynacją

Podczas konsultacji widać to np. gdy dziecko:

• często się przewraca,
• ma trudność z chodzeniem po linii,
• unika placów zabaw, huśtawek,
• boi się schodów lub wspinania.

6. Trudności w zabawach ruchowych

Dziecko może:

• nie nadążać za rówieśnikami,
• unikać gier ruchowych,
• męczyć się szybciej niż inne dzieci,
• mieć problem z łapaniem lub rzucaniem piłki.

7. Wybiórczość pokarmowa i wrażliwość na faktury

Rodzice często zgłaszają:

• protest przy nowych smakach,
• preferowanie tylko gładkich lub tylko chrupiących potraw,
• niechęć do ubrań „drapiących”, metek, skarpetek.

To sygnał, że układ dotykowy lub smakowo-węchowy działa inaczej.

8. Trudności w kontaktach z rówieśnikami

Zaburzenia SI mogą wpływać na funkcjonowanie społeczne:

• dziecko unika wspólnych zabaw,
• szybko się denerwuje,
• nie rozumie zasad,
• „wycofuje się” lub przeciwnie – jest nadmiernie pobudzone.

Nie jest to kwestia charakteru – często winne jest przeciążenie lub niedostymulowanie sensoryczne.

Dlaczego warto zgłosić się na konsultację?

Wczesne wsparcie ma ogromne znaczenie. Konsultacja z terapeutą integracji sensorycznej pozwala:

Zrozumieć przyczyny zachowania

Rodzice często odczuwają ulgę, kiedy dowiadują się, że problemy nie wynikają z „niegrzeczności”, tylko z trudności w przetwarzaniu bodźców.

Określić, które zmysły wymagają wsparcia

Terapeuta ocenia funkcjonowanie zmysłów: dotykowego, przedsionkowego, proprioceptywnego (czucie głębokie), wzrokowego i słuchowego.

Otrzymać konkretne wskazówki do pracy w domu

Zalecenia są proste, możliwe do wykonania w codziennym życiu – np. aktywności ruchowe, zabawy dotykowe, docisk, masażyki.

Wesprzeć rozwój emocjonalny i społeczny

Gdy dziecko lepiej „rozumie” swoje ciało i bodźce, łatwiej mu się uspokoić, bawić z innymi i koncentrować.

Ułatwić funkcjonowanie w przedszkolu i szkole

Dzieci po odpowiedniej terapii lepiej radzą sobie z hałasem, nowymi sytuacjami, zadaniami ruchowymi i nauką.

Podsumowanie

Zaburzenia integracji sensorycznej są częstsze, niż się wydaje — szczególnie u dzieci w wieku 0–4 lat. Warto reagować, gdy tylko rodzic zauważy powtarzające się, nietypowe reakcje. Wczesna diagnoza i odpowiednio dobrana terapia mogą diametralnie poprawić komfort życia całej rodziny.

Artykuł Zaburzenia integracji sensorycznej – jakie zachowania mogą wskazywać na trudności? pochodzi z serwisu Fundacja "Mały Wielki Krok".

Rozwój ruchowy dziecka to nie tylko „etapy”, które znamy z książek – to codzienna praca ciała, mózgu, równowagi i zmysłów. Podczas konsultacji w projekcie Wsparcie na starcie rodzice często pytają:
„Co możemy robić w domu, żeby wspierać nasze dziecko?”

Dobra wiadomość? Większość ćwiczeń to po prostu… zabawa. Nie trzeba specjalistycznego sprzętu. Wystarczy kilka minut dziennie i odrobina chęci.

Dlaczego ruch jest tak ważny?

Każda aktywność wpływa nie tylko na mięśnie, ale też na:

• rozwój mózgu (szczególnie ruchy naprzemienne!),
• koordynację,
• równowagę,
• koncentrację,
• integrację sensoryczną,
• prawidłową postawę,
• pewność siebie i odporność emocjonalną.

Regularna zabawa ruchowa to najlepsza profilaktyka wad postawy i opóźnień motorycznych.

Proste zabawy ruchowe, które możesz robić codziennie

1. Zabawy równoważne – świetne nawet w małym mieszkaniu

Równowaga to podstawa prawidłowego chodzenia, biegania i skakania. Spróbujcie:

• chodzenia po linii utworzonej z taśmy, sznurka lub skarpet,
• przechodzenia po poduszkach lub kocach,
• domowego toru przeszkód z klocków, książek czy taśm washi.

Te zabawy wspierają stabilizację i koncentrację.

2. Turlanie, pełzanie i czworakowanie – ruchy, które kochają dzieci i… mózg

Choć te etapy kojarzą się z niemowlętami, są świetne dla każdego dziecka do 7. roku życia.
Możecie robić:

• wyścigi w czworakowaniu,
• pełzanie pod stołem,
• turlanie się po materacu lub dywanie.

To idealne ćwiczenia dla dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym.

3. Skoki – sposób na wzmocnienie nóg i poprawę koordynacji

Możecie skakać:

• na dwóch nogach,
• na jednej (wyzwanie! ),
• po poduszkach,
• przez sznurek lub taśmę.

Skakanie uczy kontroli ciała i poprawia równowagę.

4. Rzucanie i łapanie piłki – trening całego ciała

Warto używać piłek dużych, lekkich i miękkich.
Doskonałe są:

• rzuty oburącz,
• turlanie,
• podbijanie piłki kolanami lub stopami,
• zabawy „kto dalej rzuci?”.

Ćwiczy to koordynację ręka–oko, istotną później w pisaniu.

5. Noszenie i przeciąganie – świetne, gdy dziecko ma dużo energii

Dzieci uwielbiają czuć, że mają… moc!
Możesz dać im do:

• przenoszenia lekkie pudełka,
• przesuwania krzesła,
• układania książek z półki na półkę.

To wspiera rozwój mięśni głębokich, niezbędnych dla dobrej postawy.

6. Zabawy naprzemienne – kluczowe dla rozwoju mózgu

Ruchy naprzemienne to takie, które angażują obie półkule mózgowe.
Spróbujcie:

• „prawa ręka – lewe kolano”,
• pajacyków,
• marszu z dotykaniem łokciem kolana,
• rzucania piłki raz prawą, raz lewą ręką.

Pomaga to m.in. w nauce czytania i pisania!

7. Codzienny ruch na zewnątrz – najlepszy trener

Nie trzeba wymyślnych aktywności.
Wystarczy:

• bieganie,
• wspinanie na placu zabaw,
• zabawa w berka,
• jazda na rowerku biegowym,
• chodzenie po krawężniku,
• ślizganie na zjeżdżalni.

Naturalny ruch to najlepsza rehabilitacja.

Co daje codzienna, lekka aktywność?

Regularne ćwiczenia przekładają się na:
lepszą koordynację i równowagę,
poprawę stabilizacji (ważna przy siedzeniu, chodzeniu i nauce pisania),
większą pewność siebie podczas zabaw,
prawidłowe wzorce postawy i chodu,
mniejszą skłonność do przewracania się,
zdrowszy rozwój całego układu ruchu.

Najważniejsze jest jedno: nie ilość, a regularność.
Nawet 10 minut dziennie ma ogromny wpływ na rozwój dziecka.

Artykuł Jak wspierać rozwój ruchowy dziecka w domu? Praktyczne wskazówki od fizjoterapeuty pochodzi z serwisu Fundacja "Mały Wielki Krok".

Przystępny poradnik dla rodziców

Rozwój mowy to proces, który nie zaczyna się dopiero wtedy, gdy pojawia się pierwsze słowo. To długa droga, na którą składają się: prawidłowy oddech, odpowiednie napięcie mięśniowe w obrębie twarzy, sprawność języka, warg i policzków, a także doświadczenia słuchowe i interakcje z bliskimi.

Dlatego logopedzi współpracujący w projekcie Wsparcie na starcie często podkreślają:
aby wspierać rozwój mowy, nie trzeba drogich zabawek ani specjalistycznego sprzętu. Wystarczy codzienna zabawa – świadoma i regularna.

Poniżej znajdziesz zestaw prostych, bezpiecznych i skutecznych ćwiczeń, które rodzice mogą wykonywać z dzieckiem każdego dnia.

1. Ćwiczenia oddechowe — fundament wyraźnej mowy

Dziecko potrzebuje prawidłowego toru oddechowego (przez nos) oraz umiejętności kontrolowanego wydechu. Dlaczego to takie ważne?
Bo to właśnie wydech jest paliwem dla mowy — bez niego trudno o długie zdania, odpowiednią intonację czy wyraźną artykulację.

Proste zabawy oddechowe:

• dmuchanie na lekkie piórka – dziecko uczy się długiego, spokojnego wydechu,
• zdmuchiwanie świeczki — najpierw z bliska, później z dalszej odległości,
• dmuchanie przez słomkę na watki lub kuleczki z papieru,
• „wyścigi” lekkich przedmiotów po stole (np. piłeczki pingpongowej),
• robienie baniek mydlanych.

Wskazówka:
Zawsze pilnujemy, aby dziecko dmuchało ustami, ale oddychało nosem. Jeśli maluch stale oddycha buzią — warto to skonsultować z logopedą.

2. Zabawy językiem i wargami — trening aparatu artykulacyjnego

Mięśnie aparatu mowy muszą być silne i sprawne, aby tworzyć wyraźne głoski. W ramach codziennej zabawy można je ćwiczyć w sposób naturalny i atrakcyjny.

Propozycje zabaw:

• oblizywanie warg dookoła — udajemy, że „zjadamy miód z ust”,
• wysuwanie języka do przodu i cofanie go — „językowa huśtawka”,
• dotykanie językiem kącików ust, „malowanie” podniebienia,
• robienie „dzióbka” i szerokiego uśmiechu na zmianę,
• delikatne masaże warg i policzków podczas zabawy lub pielęgnacji.

To świetny sposób na utrwalenie głosek wymagających precyzji, takich jak: l, sz, ż, cz, dż, r.

3. Gryzienie i żucie — ćwiczenia, które wpływają na mowę

Rodzice często nie łączą jedzenia z mową, a to ogromny błąd!
Żucie, gryzienie i odgryzanie twardych pokarmów wzmacnia mięśnie, które są odpowiedzialne za artykulację.

Warto wprowadzać:

• owoce i warzywa w większych kawałkach (marchewka, jabłko),
• chrupki kukurydziane, pieczywo, podłużne warzywa,
• domowe przekąski do gryzienia: grzanki, wafle ryżowe, pokrojone ogórki.

Unikamy długotrwałego miksowania posiłków oraz przedłużonego korzystania ze smoczków i butelek.

4. Zabawy dźwiękonaśladowcze — pierwsze kroki do słów

To jeden z najbardziej naturalnych sposobów wspierania rozwoju mowy.

Można naśladować:

• dźwięki zwierząt („muuu”, „hau”, „pi-pi”, „bee”),
• dźwięki pojazdów („brum”, „bam”, „tuu-tuu”),
• odgłosy z codzienności („kap-kap”, „bach”, „bum”).

Dlaczego to działa?
Bo wiele pierwszych słów wywodzi się właśnie z dźwięków naśladowczych: „bam”, „mniam”, „pić”, „hau”.

5. Powtarzanie sylab — budowanie bazy do mówienia

Proste sylaby ćwiczą rytm, intonację i łączenie głosek.

Przykłady:

• „pa–pa–pa”, „ta–ta–ta”, „ma–ma–ma”,
• rytmiczne powtarzanie: „pa–ta–ka”,
• sylaby w zabawie, np. udając pociąg: „tu–tu–tu”.

To świetna zabawa szczególnie dla dzieci, które jeszcze nie tworzą zdań, ale są gotowe na stymulację.

6. Czytanie i wspólne oglądanie książek — klucz do słownictwa

Regularne czytanie to jeden z najskuteczniejszych sposobów rozwijania mowy.

Warto:

• zadawać pytania: „Co widzisz?”, „Gdzie jest piesek?”,
• zachęcać do wskazywania palcem,
• opisywać obrazki prostymi słowami,
• powtarzać nazwy i dźwięki.

Dla najmłodszych idealne są książeczki kontrastowe, dźwiękonaśladowcze lub obrazkowe.

7. Dlaczego te ćwiczenia działają?

Wszystkie opisane aktywności wspierają kluczowe obszary:

 mięśnie artykulacyjne – odpowiedzialne za wyraźną wymowę,
 koordynację oddechowo–fonacyjno–artykulacyjną,
 rozwój słownika,
 umiejętność budowania zdań,
 motywację do komunikacji,
 interakcję rodzic–dziecko, która jest podstawą rozwoju mowy.

Regularność jest ważniejsza niż długość ćwiczeń.
Już 10–15 minut dziennie potrafi zrobić ogromną różnicę.

Kiedy warto zgłosić się na konsultację logopedyczną?

Warto skonsultować dziecko, jeśli:

• nie reaguje na swoje imię,
• nie próbuje komunikować się gestem,
• nie pojawiają się słowa do 18. miesiąca,
• mowa brzmi niewyraźnie lub „nosowo”,
• dziecko stale oddycha przez usta,
• jest mało chętne do jedzenia i żucia.

Im wcześniej rozpoczniemy wsparcie, tym szybciej dziecko nadrabia trudności i bez lęku wchodzi w kolejne etapy rozwoju.

Artykuł Ćwiczenia wspierające rozwój mowy – zabawy, które rodzice mogą wykonywać w domu pochodzi z serwisu Fundacja "Mały Wielki Krok".

Rozwój ruchowy dziecka to proces, który przebiega etapami – krok po kroku. Każdy maluch rozwija się we własnym tempie, ale istnieją pewne orientacyjne normy, które pomagają ocenić, czy rozwój przebiega prawidłowo. Podczas konsultacji fizjoterapeutycznych w ramach projektu Wsparcie na starcie rodzice bardzo często pytają, czy ich dziecko “zdąża” z rozwojem, czy może potrzebuje wsparcia.

Warto podkreślić: kamienie milowe nie są wyścigiem. Nie chodzi o to, aby dziecko jak najszybciej chodziło czy skakało. Ważne jest to, jak wykonuje poszczególne czynności, czy osiąga je w prawidłowy sposób i czy nie pomija kluczowych etapów.

Najważniejsze kamienie milowe w rozwoju ruchowym dziecka (0–7 lat)

0–3 miesiące

To okres budowania stabilizacji, napięcia mięśniowego i pierwszych reakcji posturalnych.

• uniesienie głowy w leżeniu na brzuchu,
• podpieranie się na przedramionach,
• symetryczne ułożenie ciała,
• pierwsze kontrolowane ruchy rąk i nóg.

Jeśli dziecko stale wygina się w jedną stronę lub „cofa się” do tyłu – warto to skonsultować.

6 miesiąc

Maluch staje się bardziej aktywny i zaczyna odkrywać ruch.

• obrót w obie strony (z pleców na brzuch i odwrotnie),
• stabilny siad z podparciem,
• chwyt oburącz, przekładanie przedmiotów z ręki do ręki.

Brak obrotów lub duża asymetria mogą świadczyć o nieprawidłowym napięciu mięśniowym.

9 miesiąc

To etap intensywnej eksploracji.

• pełzanie,
• czworakowanie,
• pozycja klęku i podpór,
• pierwsze próby podciągania się do stania.

Całkowite pominięcie etapu czworakowania często wpływa później na koordynację, równowagę i rozwój wzrokowo-ruchowy.

12 miesiąc

Roczne dzieci stają się bardziej samodzielne.

• stanie przy meblach,
• pierwsze samodzielne kroki,
• stabilniejsze przemieszczanie się bokiem.

Jeśli dziecko nie podejmuje prób stania lub chodzi wyłącznie “na palcach”, warto skonsultować to z fizjoterapeutą.

18 miesięcy

To etap prawdziwych odkrywców.

• pewny, samodzielny chód,
• próby biegu,
• wchodzenie po schodach z pomocą dorosłego,
• zabawy ruchowe wymagające koordynacji.

Jeżeli dziecko często upada, potyka się lub unika chodzenia po różnych powierzchniach – może potrzebować wsparcia.

2–3 lata

To okres ogromnego rozwoju motoryki dużej.

• bieganie,
• podskoki,
• wchodzenie po schodach naprzemiennie,
• rzuty i kopnięcia piłki,
• coraz lepsza równowaga.

Brak chęci ruchu lub szczególna męczliwość powinny skłonić rodzica do obserwacji i konsultacji.

4–7 lat

Dziecko rozwija umiejętności złożone.

• jazda na rowerze,
• skoki przez przeszkody,
• utrzymanie równowagi na jednej nodze przez kilka sekund,
• bardziej skoordynowane ruchy podczas zabawy, sportu i prac manualnych.

Jeżeli dziecko unika aktywności grupowych, szybko się męczy, a jego ruchy są “niezdarne” – warto sprawdzić, czy rozwój jest prawidłowy.

Kiedy warto skonsultować rozwój dziecka z fizjoterapeutą?

Rodzice często zgłaszają się dopiero wtedy, gdy pojawią się wyraźne trudności. Tymczasem wiele sygnałów jest widocznych dużo wcześniej.

Warto skonsultować dziecko, gdy:

• omija etapy rozwojowe (np. nie czworakuje),
• ma trudności z równowagą lub często się przewraca,
• nie lubi aktywności ruchowej, unika zabaw, wspinania czy skakania,
• porusza się asymetrycznie, np. stale obciąża jedną stronę ciała,
• chodzi na palcach, przeciąga stopy, potyka się,
• ma trudności manualne, np. z rysowaniem, zapinaniem, manipulacją,
• szybko się męczy, nawet podczas spokojnej zabawy.

Dlaczego wczesna konsultacja jest tak ważna?

Im szybciej specjalista oceni rozwój dziecka, tym większa szansa na:

• wyrównanie opóźnień,
• uniknięcie utrwalenia nieprawidłowych wzorców ruchu,
• łatwiejszą naukę w przyszłości (również w zakresie pisania, czytania i koncentracji!),
• poprawę pewności siebie,
• zapobieganie bólom i wadom postawy.

Pamiętaj: fizjoterapeuci nie oceniają dziecka, ale wspierają jego rozwój.
Wczesna konsultacja to inwestycja w zdrowie i komfort życia Twojego malucha.

Artykuł Kamienie milowe w rozwoju ruchowym – co jest normą, a co sygnałem do konsultacji? pochodzi z serwisu Fundacja "Mały Wielki Krok".